Is de Stationsbibliotheek een platte winkel zonder maatschappelijke waarde?

Nu ik bij Bibliotheek.nl werk verkeer ik niet langer dagelijks in de vertrouwde bibliotheeksfeer waarmee ik ruim 20 jaar werd omringd. Ik mis het vriendelijke bibliotheekvolk wel en de vele boekenrekken en dat hele specifieke muffe luchtje dat je in vrijwel alle bibliotheken tegenkomt. Geld mag dan wellicht niet stinken maar bibliotheekboeken doen dat absoluut wel. Ik leid nu een heel ander bestaan. Dagen in de drukke kantoortuin van BNL wisselen af met projectsessies in hippe lokaties voor Nieuwe Werkers zoals Seats2meat. Ik ben veel onderweg met de trein en werken doe ik overal waar het kan. En s'-Ochtends en 's-avonds loop ik net als honderden andere forensen langs de Stationsbibliotheek in Haarlem, een vriendelijk verlichte baken van beschaving temidden van de hectische reizigersstroom tijdens de spits. Er lopen altijd wel een paar snuffelende klanten rond, er zitten wat krantenlezers aan tafel en met dit winterse weer zoeken er ook reizigers beschutting tegen de gure februari-kou. Ik vind de Stationsbibliotheek een waardevol symbool van onthaasting temidden van snackgelegenheden als de Döner Company, AH-to go, Burgerking en de AKO. Net als de stationskapper trouwens, ook zo'n leuke onthaastingsplek waar de tijd lijkt stil te staan. De Stationsbibliotheek past goed in de leesbevorderingscampagne van de NS die de trein wil neerzetten als de perfecte plek om een boek te lezen.

In het afgelopen januarinummer van Wim Keizer's www-nieuwsbulletin lees ik dat de Almeerse bibliotheekdirecteur Chris Wiersma vindt dat de maatschappelijke waarde van de bibliotheek wordt ondermijnd door de Stationsbibliotheek omdat het voor de gebruiker onduidelijk is welke waarde de Stationsbibliotheek toevoegt aan de samenleving. Hij stelt dat de Stationsbibliotheek niet meer is dan een platte winkel waar het slechts om gemak, genot en gewin gaat waarvan de maatschappelijke waarde ver te zoeken is. Hij durft zelfs te stellen dat de subsidiëring van het bibliotheekwerk in gevaar komt omdat de Stationsbibliotheek er vrijwel identiek uitziet als de eveneens in het Station gevestige Ako boekhandel: "Want als onduidelijk wordt welke waarde de bibliotheek toevoegt aan de samenleving, ligt het voor de hand dat de bekostiging door die samenleving verminderd of gestaakt wordt". Nog een paar citaten: "Daar liggen alleen de nieuwste en populairste boeken, de hele Boeken top 60" en "Wie voor Mulish of Hermans naar de Stationsbibliotheek gaat is aan het verkeerde adres".

Ik blijf het merkwaardig vinden dat Wiersma met deze onverwachte en venijnige steek onder water komt. Wiersma weet ongetwijfeld heel goed dat de waarde van een instelling lokaal niet wordt afgemeten aan de culturele waarde van de inventaris maar aan het succes. De wethouder ziet graag dat zo'n instelling goed gebruikt wordt en wordt gewaardeerd door een liefst groeiende groep gebruikers. Ten tweede heeft Wiersma de feiten niet helemaal gecheckt. Er ligt toch werkelijk meer dan alleen de top 60, neem bijvoorbeeld de bijzonder leuke collectie 'graphic novels' die je in de meeste bibliotheken niet zult aantreffen. Verder weet Chris Wiersma ongetwijfeld bijzonder goed dat er in een nevenvestiging van enkele tientallen vierkante meters geen plaats is voor Hermans en Mulisch als je 1 kilometer verderop in de centrumvestiging het gehele oeuvre van deze schrijvers op vele strekkende meters boekenplank kunt aantreffen.

In het februarinummer van Wim's www dient Bram Rietveld Wiersma uitgebreid van repliek. Ook Bram Rietveld verbaast zich over de stellingname van Wiersma: "Is dit dezelfde Chris die in 2008 naar Madrid is geweest om te zien hoe de metrobibliotheken daar functioneerden. Daar kregen we immers te horen hoe bibliotheken van mening waren dat ook ‘alle’ klassiekers in de metrobibliotheken aanwezig dienden te zijn. Deze bleven voortdurend in grote getale de planken bezetten en ons werd verteld dat deze titels voor dit type bibliotheken een miskleun waren, geldverspilling". Bram vindt dat het hier niet gaat om een 'oorlog der concepten' maar om een 'oorlog van ego's': "Deze beschouwing over de stationsbibliotheek heeft om in oorlogstermen te spreken dan ook veel weg van een Kruistocht voor de eer van de Enige Ware Bibliotheek, De bibliotheek als religie. Ketters veroorzaken maatschappelijke schade!". Bram's repliek is scherp en mooi verwoord!

Er valt natuurlijk best wat af te dingen op de huidige Stationsbibliotheek. De openingstijden zijn nog zeer beperkt. Het is ook niet zo handig dat er verschillende bibliotheeksystemen worden gehanteerd waardoor je een aparte bibliotheekpas moet aanschaffen en niet in elkaars collecties kunt reserveren. Maar dat zijn van die zaken die wel een keer worden opgelost als de Stationsbibliotheek uit de experimentele fase komt. En tot slot blijf ik het wel spannend vinden of een Stationsbibliotheek kan lukken in een tijd waarin inderdaad gemak, genot en gewin centraal staan. Dat ben ik nog wel eens met Wiersma.


Foto: Jan Klerk