Franchiseorganisatie 'De Bibliotheek Nederland'

Afgelopen vrijdag vond de startmeeting plaats van het project dat uiteindelijk moet leiden tot een franchiseorganisatie voor openbare bibliotheken. Tien bibliotheekorganisaties (Eindhoven, Groningen, Kennemerwaard, Utrecht, Delft, Oosterschelde, Heerlen, Overijssel, Breda en Haarlem) namen het voortouw. Na een verstuurde aanmeldingsbrief naar alle openbare bibliotheken staan inmiddels nog 45 bibliotheken in de rij om mee te doen. Voorzitter van de stuurgroep 'De Bibliotheek Nederland' Thijs Torremans leidde in en sprak over de noodzaak om een andere en vooral sterkere positie in de samenleving in te nemen die alleen kan worden bereikt door vooruit te kijken en door hechter en vooral slimmer samen te werken. Torremans sprak van een historisch moment voor de bibiotheekwereld. Het project formuleorganisatie 'De Bibliotheek Nederland' is één van de door OC&W gehonoreerde projecten.

Waarom Franchise: Klantgericht assortimenteren
Marketingprofessor Will Reijnders, tevens directeur van het bureau (van Spaendonck) dat de deelnemende bibliotheken begeleidt in het project, verzorgde de 'keynote' met een inleiding over retailmarketing. Reijnders stelt vast dat het uitwerken van een franchise geen sinecure is, immers 'Markets always change faster than organisations' (Quote Nirmalya Kumar) en dat het, met Peter Drucker, belangrijk is dat je de toekomst zelf vormgeeft (Drucker verdient z'n geld met quotes zo te zien in Google:) ). Reijnders schetst vervolgens een aantal generieke marktontwikkelingen waar een overaanbod van producten bij een moordende prijsconcurrentie heeft geleid tot marktverzadiging en de klant nauwelijks nog in staat is om onderscheid tussen producten te maken. Daarbij is de klant vanwege de crisis kritischer dan ooit. Deze situatie van elkaar bestrijdende marktpartijden noemt Reijnders een 'Red Ocean'. Volgens Reijnders is een 'Blue Ocean'-strategie, waar innovaties gericht zijn op de klant, veel kansrijker. Voorbeelden van ondernemingen die zo'n Blue Ocean strategie hanteren zijn Apple, Zara, H&M, Ikea, Albert Heijn, Bol en Google). Reijnders formuleert bij de transformatie van een 'verkopersmarkt' naar een 'kopersmarkt' de volgende verschuivingen:

• van aanbodssturing naar vraagsturing
• van productgedreven naar klantgedreven
• van klantvriendelijk naar klantgericht naar klantsturing
• van 'supply-chain management' naar 'demand-chain management'
• van productaanbod naar oplossingen vanuit klantperspectief
• het moet steeds goedkoper

Reijnders schetst aan de hand van een aantal voorbeelden dat het ook voor bibliotheken belangrijk is om de omslag te maken van productaanbod naar klantoplossingen waarbij de organisaties de kanteling moet maken van productsturing naar vraagsturing. Kort gezegd leren te redeneren vanuit de beleving van de klant en daar je organisatie naar in te richten. Een franchise organisatie kan volgens Reijnders daarbij helpen. Binnen een franchise organisatie is het mogelijk om aan de frontofficekant de marktbewerking, marktpositionering, assortimentsopbouw, marktcommunicatie en het servicepakket beter te regelen en te organiseren en een betere focus op de dienstverlening aan te brengen. Aan de backofficekant kan management, inkoop, kennisdeling, assortimentsmanagement, bedrijfsvoering, kostendeling, marktonderzoek en innovatiemanagement professioneler worden uitgevoerd.

Mission statement
Na dit inzichtelijke college retailmarketing presenteert Thijs Torremans de 'mission statement' waarin o.a. wordt geformuleerd dat iedereen zich direct thuis dient te voelen in iedere Nederlandse bibliotheek, dat iedereen blindelings 24/7 virtueel en fysiek de weg moet kunnen vinden naar de Bibliotheek Nederland, dat iedereen in iedere Nederlandse bibliotheek overal met dezelfde pas kan lenen en terugbrengen en dat iedereen graag lid wil zijn van deze 'club' 'Bibliotheek Nederland'.

Strak georganiseerde dienstverleningsconcepten
Programmamanager Hanneke Kunst beschrijft hierna de onderdelen van de formule aanpak die bestaat uit een aantal deelprojecten op het gebied van formuleontwikkeling, collectie, inkoop, adviesdiensten en toekomstvisie. Een formule moet je zien als een 'strak georganiseerd dienstverleningsconcept'. Iedere formule wordt uitgewerkt in een pilot die in een tijdsbestek van 6 weken neergezet moet worden. Na de pauze wordt in een aantal deelsessies gebrainstormd over de verschillende deelprojecten, de resultaten worden vervolgens plenair gepresenteerd.

Franchise onvermijdelijk
Ik vond het persoonlijk een leerzame dag hoewel mijn hart niet automatisch sneller gaat kloppen van retailprincipes. Verder ben ik het met Joep van Dijk eens dat bibliotheken geen subsidie krijgen voor het louter uitlenen van media en dat je de maatschappelijke waarde van bibliotheken goed in het oog moet houden. Maar bij al het huidige streven naar meer bereik en gebruik, is het beslist noodzakelijk dat bibliotheken de boel gezamelijk beter organiseren en strakker samenwerken. Noodzakelijk ook dat bibliotheken de aandacht verleggen van selectie naar 'verkoop'. Oprichting van een franchise organisatie is dan logisch en onvermijdelijk. De in het verleden gehanteerde manieren van samenwerken waren immers veel te vrijblijvend, uiteindelijk stond het belang van de eigen toko altijd voorop. Deelnemers binnen een franchiseorganisatie worden gedwongen zich aan de samen afgesproken regels te houden. De deelnemende bibliotheken krijgen volgens de subsidievoorwaarden van het Ministerie precies één jaar om de formuleorganisatie neer te zetten. Dat is voor bibliotheken een enorm tempo en het zal een prestatie van formaat zijn als de gestelde doelen uiteindelijk worden gehaald. Op basis van het enthousiasme van de deelnemers gisteren denk ik dat dat zeker gaat lukken.

foto: Photo Monkey