Presentatie bij de lancering van een nieuw tijdschrift

Afgelopen donderdag 12 maart werd tijdens een goedbezochte en bijzonder feestelijke bijeenkomst in DOK Delft het nieuwe tijdschrift 'Digitale Bibliotheek' gelanceerd. Ik mocht daar een presentatie doen.

De tekst van deze presentatie is hieronder te lezen:

Eer

Ik vind het een ongelooflijke eer dat ik hier een verhaal mag vertellen in de modernste bibliotheek ter wereld. Ik vind DOK een creatieve hotspot van jewelste en DOK is wat mij betreft het beste bewijs dat bibliotheken springlevende organisaties kunnen zijn. Tegelijkertijd vinden we DOK in Nederland alweer zo gewoon dat we niet langer stilstaan bij dit Wonder van Delft. DOK heeft een nieuwe dimensie aan het bibliotheekwerk in Nederland toegevoegd. Een dimensie die je het beste met 'internationaal perspectief' kunt beschrijven. Op dat laatste kom ik straks nog terug. Als je succesvol wilt innoveren in Nederland kun je dat alleen doen als je het grootst mogelijk perspectief kiest zonder de lokale omstandigheden te vergeten. Dit betekent groot denken en daarmee lokaal iets moois maken. Vervolgens vertel het trots aan iedereen over de hele wereld die het wil weten.

Mijn complimenten aan Eppo en z'n team die dit in Delft dagelijks bewijzen. Ik was gevraagd om hier een presentatie te verzorgen. Ik moet u mededelen dat het een toespraak is geworden. Bij mij is dat afhankelijk van of ik m'n Calvijnfactor voldoende kan bedwingen. In het slechtste geval wordt het een preek. Maar een toespraak past best wel bij zoiets plechtigs als de officiële lancering van een tijdschrift. Ja toch?

Tel je zegeningen

Eerst maar eens wat mopperen. Het is in Nederland vrij normaal om vooral je zegeningen niet te tellen en je te concentreren op alles wat niet goed of nog niet goed geregeld is. Dat zeikt zo lekker. Zo schieten we in de branche al jaren met scherp op de schaarse vernieuwingsprojecten zoals Schoolbieb die centraal voor openbare bibliotheken bedacht zijn en die in de ogen van veel collega's nooit goed zullen zijn. Dat er overigens veel te weinig energie wordt gestoken in het verbeteren van die diensen vind ik ook. We zijn er trouwens ook heel goed in om hele mooie producten als Worldcat of Aquabrowser gewoon niet te gebruiken en niet te promoten omdat er niets mooiers is dan die gouwe ouwe zwaar verouderde bibliotheekcatalogus.

Zilina

Twee jaar terug was ik in Zilina Slowakije en mocht ik een verhaal over de Nederlandse situatie vertellen tijdens een congres over standarisering in Slowaakse en Tsjechische bibliotheken. Die mensen zaten werkelijk met open mond te luisteren naar de manier waarop we het in Nederland met elkaar geregeld hebben. En beste mensen, we hebben het als bibliotheekbranche in Nederland eigenlijk belachelijk goed geregeld. In Zilina zat de armoedig uitgeruste bibliotheek werkelijk stampvol publiek, Žilinská knižnica is een bibliotheek die het moet doen met 20 eurocent overheidssubsidie per inwoner. En even als vergelijking, in Haarlem krijgen we ruim 20 euro per inwoner subsidie. De bibliothecarissen die ik toen sprak waren trots op hun organisatie. Supergemotiveerde mensen die blij waren met alles wat ze hadden.

Kortom het leven in Nederland is bijna overgeorganiseerd. Het is niet alleen goed georganiseerd maar het is eigenlijk ook heel wonderbaarlijk. Alleen beseft bijna niemand dat want wij Hollanders zijn een stel verwende drollen.

Daarom wil ik jullie graag het volgende filmpje laten zien. Jullie zien een fragmentje uit een interview met de komiek Louis CK . Dit filmpje gaf me nog eens extra het gevoel dat we echt in een wonderbaarlijk tijd leven.

Mashable

Ik ben zelf best wel een heavy internetuser en op die manier word ik dagelijks geconfronteerd met die wonderbaarlijk rijke wereld die door internet en moderne technologie veroorzaakt is. Het meest wonderbaarlijk vind ik dat het nog maar 13 jaar geleden is dat ik met behulp van een krakkemikkig modem voor het eerst op internet ging surfen. Een half jaar later begon ik met internetcursussen in de openbare bibliotheek op Texel waar ik toen werkte. Sinds die tijd is het allemaal zo ongelooflijk snel gegaan. En het houdt niet op met die nieuwe ontwikkelingen. Het zal nooit meer ophouden!

Ik word dagelijks via Twitter geattendeerd op het laatste nieuws en er komt een eindeloze rij schitterende slimme en handige internetapplicaties voorbij die het leven nóg gemakkelijker maken. Gemakkelijker en daardoor ook mooier. Erg veel van de meest getweete en geretweete berichtjes zijn afkomstig van de weblog Mashable.com of gaan over berichten van Mashable.com. Mashable is een schatkamer met informatie over nieuwe web2.0 toepassingen. Een website die ik jullie van harte kan aanbevelen.

Google

Ook informatie zoeken op internet is nog nooit zó gemakkelijk geweest. En ook de zoekresultaten worden voortdurend beter. Ik schreef laatst dat je via Google veel gemakkelijker betrouwbare en relevante informatie vindt dan via de catalogus van de openbare bibliotheek. Google snapt gewoon veel beter hoe gebruikers denken en vooral ook hoe gebruikers denken die niet nog zo goed zijn in het bedenken van slimme combinaties van zoekwoorden. Zo hoorde ik vorige week tijdens een landelijke vergadering een collega weer eens vertellen dat Google slechte resultaten levert. Dat als je informatie over het eiland Java wilt en de enkelvoudige zoekterm Java intoetst je uitsluitend duizenden resultaten over de programmeertaal krijgt.

Ik vraag me dan af wanneer heeft deze geachte collega voor het laatst een zoekactie op Google gedaan?

RSS en Google News

Iedereen hier in de zaal weet heel goed dat het internet en alle techniek daar omheen zich razendsnel ontwikkelt. Ik ga er ook van uit dat iedereen hier weet hoe je dankzij rss al het voor jou relevante nieuws automatisch naar je toe kunt laten komen. En hoe je Google News zo kunt personaliseren dat het voor jou belangrijkste nieuws het eerste getoond wordt. Enne.. Google News is in het afgelopen jaar is gegroeid van 4500 naar ruim 20.000 geïndexeerde en ontsloten nieuwsbronnen.

Sociale Netwerken

Het draait op internet meer en meer en nog veel meer om sociale netwerken. Sociale netwerken waar vrienden met vrienden en met vrienden van vrienden en met vrienden van vrienden van vrienden converseren over ditjesendatjes en tegelijk ook heuse kennis&informatie delen. Die sociale netwerken laten de grens tussen digitaal en fysiek en tussen werk en privé vervagen. Collega's van allerlei soorten en maten bibliotheken worden virtuele vrienden en soms zelfs echte vrienden.

Ik word dagelijks via m'n sociale netwerken als Hyves, Facebook en vooral Twitter overladen met lees-, kijk- en luistertips. Sociale netwerken vervullen op deze manier een hele belangrijke attenderingsfunctie een functie waar ook de bibliotheek ambities in heeft.

Twitter

Twitter vind ik echt een geval apart. Twitter is het jongste en verreweg snelstgroeiende kind in de sociale netwerkfamilie. Dankzij Twitter kan het wereldnieuws real time gevolgd én bediscussieerd worden. Twitter concentreert zich op The Real Time Web en die verschuiving naar de actualiteit van het moment betekent een nieuwe revolutie op internet. Een revolutie met fundamentele gevolgen voor de wereld van kennis, informatie & communicatie. Twitter veroorzaakt ook een enorme impuls in de ontwikkeling van sociale netwerken. Twitter overbrugt tijd en plaats en fysiek en digitaal. In een continue doorlopende stream van Twitterberichten worden privé- en werkonderwerpen moeilteloos gemixt in een 24/7 onafgebroken conversatiestroom.

Mijnbibliotheek.nl

Ondertussen bouwt de bibliotheekbranche in deze dynamische context heeel erg rustig aan Mijnbibliotheek.nl. Mijnbibliotheek.nl moet dé website van alle bibliotheken voor alle Nederlanders worden en die zou volgens planning in 2012 klaar moeten zijn. Gelijk met de Amsterdamse Noord-Zuidlijn (=nog later dus) en het Rijksmuseum. De werkgroep die zich bezighoudt met de gewenste functionaliteit van dit nog te bouwen technologische hoogstandje kwam 2 weken geleden voor het eerst bijeen. We mochten daar niet zo maar al onze jarenlange opgekropte kennis spuien maar moesten dat doen aan de hand van een oefening. En die oefening ging als volgt:

Stel je voor, je wilt dit jaar op vakantie. Wat gebeurt er dan allemaal tijdens het proces dat ligt tussen het moment van inspiratie (Yes! dáár wil ik naar toe) en de uiteindelijke vakantietrip. Daarbij moesten we ook bedenken op welke momenten in dat proces de bibliotheek betekenisvolle interventies zou kunnen plegen en op welke manier je dat dan zou moeten doen. Een deel van de werkgroep haakte acuut af. Die zeer gewaardeerde oerhollandse nuchtere collega's vonden dat veel te kinderachtig. Zij wilden niet nog langer wachten met het leggen van hun eieren. Dat leverde een hoop gekissebis en gepolder op over werkvormen dat minstens een kwartier duurde. Ik vond dat eigenlijk heel illustratief. Zo gaat dat altijd met bibliotheken in Nederland. Bibliotheken en vooral bibliotheekdirecteuren willen zo ontzettend graag hun unieke ding doen en kunnen het decennia lang oneens zijn met elkaar. Ík vond het persoonlijk wél een nuttige opdracht.

Het dwong je namelijk om in de rol van de gebruiker te treden. En de ogenschijnlijke trivialiteit van de opdracht, 'we gaan op vakantie naar...' maakte de opdracht er eigenlijk des te interessanter op.

We gaan op vakantie

Want hoe zit dat eigenlijk als je op vakantie gaat? Hoe kom je tot een keuze, waardoor laat je je inspireren, welke informatie gebruik je voorafgaand aan de keuze en waar haal je die informatie vervolgens vandaan? Dat zijn belangrijke denkprocessen om te onderzoeken. En als je een keuze gemaakt hebt, gebruik je dan nog aanvullende informatie en waar haal je die dan weer vandaan? En als je uiteindelijk op reis gaat, welke informatie heb je op dat moment nodig en waar haal je die dan vandaan? Bij al die stappen kun je bedenken waar de fysieke bibliotheek en de digitale bibliotheek een rol zouden kunnen vervullen en welke functionaliteit daar bij hoort. Het is een oefening die je op tal van onderwerpsgebieden zou kunnen toepassen en die tot verrassende ideeën kan leiden.

Wat je vervolgens ook nog zou kunnen doen is bedenken waar bij al die interventiemogelijkheden eigenlijk je concurrenten zitten. Want als het om digitale diensten gaat is de lijst met concurrenten natuurlijk eindeloos. Erger nog, de concurrentie slaagt er veel beter in om werkelijk relevante diensten te ontwikkelen die dicht op het zoekgedrag van de gebruiker zijn georganiseerd. Diensten trouwens, waar de gebruiker vaak zelf in kan participeren. Want wie op Google zoekt naar een reisbestemming of willekeurig welk ander onderwerp (en dat doen 9 van de 10 nederlanders), komt nooit de bibliotheek tegen in het lijstje met resultaten.

De huidige digitale én fysieke bibliotheken komen nog maar zelden naar jou toe (behalve in het geval van bejaarden dan)

Vooraf selecteren of achteraf filteren

Wie van jullie hier in de zaal heeft het boek Everything is miscellaneous gelezen van David Weinberger??

Dat is namelijk een echte aanrader! David Weinberger heeft een bovengemiddeld begrip van wat er op internet aan de hand is. Hij beschreef in zijn aan 'De Bibliothecarissen' opgedragen boek hoe het in deze tijd van overvloed niet langer zinvol is om gebruikers handmatig en van officiële trefwoorden voorziene selecties aan te bieden zoals bibliotheken gewend zijn om te doen. Weinberger vindt het veel zinvoller om die gigantische continue stroom van kennis en informatie via slimme zoekacties of tagging of automatische alerts uit te filteren op relevante informatie. Hoe dat werkt beschreef ik zo net al. En dat bijvoorbeeld tagging écht en heel goed werkt kun je zien als je een zoekactie in Flickr of Librarything doet. Zoek in Flickr maar eens naar je gekozen vakantiebestemming. Desalniettemin ontwikkelen bibliotheken anno 2009 nog steeds websites en digitale omgevingen die zijn gebaseerd op handmatig voorgeselecteerde informatiebronnen en werken mee aan dichtgetimmerde informatieomgevingen waarin het verboden is om vrije zoekacties op internet te doen.

In een weblogpost beschreef ik dit met het lelijke woord informatieconcentratiekampen.

Stel je voor, je sluit naar informatie hongerende scholieren op achter een firewall zonder vluchtweg naar buiten, je zet ze vervolgens een bijzonder karig informatiemaal voor en vluchten wordt gestraft. Voila, zie hier een informatieconcentratiekamp. Ik vond dat zwaarbeladen woord beter geschikt dan informatiegevangenis, want in een gevangenis krijg je doorgaans genoeg te eten.

In Weinbergs visie sluit je met iedere voorselectie potentieel interessante of zelfs betere informatie uit. Kortom leer docenten, scholieren en gewone burgers liever hoe ze op een goede manier op het vrije internet kunnen zoeken, leer ze met rss omgaan en leer ze vooral hoe ze op een slimme manier kunnen filteren.

Slim filteren

Internetgoeroe Clay Shirky, de schrijver van het boek Here comes everybody zegt dat informatieovervloed een onzinterm is.

Heeft iemand dat boek hier gelezen? Ook dit boek is namelijk een echte aanrader en het is ook heel toegankelijk vertaald verkrijgbaar onder de titel Iedereen.

Clay Shirky spreekt liever van falende filters.

Who's to trust?

En over filters gesproken. Wat mij betreft is het allerbelangrijkste informatiefilter het menselijk filter. Mensen vertrouwen in steeds mindere mate op autoriteiten en vertrouwen steeds meer op de mening van de groep gelijkgestemden. Dat werkt 'in real life' zo en in nog sterkere mate digitaal in de sociale netwerken. En laten we niet vergeten dat de bibliotheek vooral ook als een instituut wordt gezien! Daar ligt wat mij betreft ook een belangrijke verklaring voor het succes van Hyves, Myspace en Facebook en sinds kort ook Twitter. Binnen je sociale netwerk vind je vrienden op wiens mening je kunt vertrouwen. Zoals ik net al zei doe ik zelf de meeste inspiratie voor films, interessante websites, recente boeken, televisieprogramma's, vakantiebestemmingen en zelfs maaltijden op dankzij twitter.

What should Libraries do?

Een tijdje terug verscheen het boek What would Google do van Jeff Jarvis. In de sociale netwerken wordt dit boek veel besproken. Zoals gebruikelijk met veelbesproken actuele titels is 'What would Google do' nog in geen enkele Nederlandse bibliotheek verkrijgbaar. In het boek van Jarvis wordt beschreven dat veel van de bij Google met succes toegepaste bedrijfsfilosofieën door andere bedrijven worden overgenomen. Veel bedrijven vragen zich daarom af als er zich weer eens een lastig probleem voordoet, wat Google daaraan zou doen.

Bibliotheken zijn gewend om oplossingen voor bibliotheekproblemen vooral zelf en binnen de eigen branche te zoeken. Kortom wellicht moeten bibliotheken zich ook gaan afvragen wat Google zou doen met al die problemen waar bibliotheken op dit moment mee te maken hebben. Ik stel hierbij voor om in ieder geval het boekje van Jeff Jarvis tot verplichte vakliteratuur te benoemen.

Kies het internationale perspectief

Wat mij betreft is het nergens voor nodig om te somberen over de toekomst van bibliotheken. Het is ook niet voor niets dat we vandaag hier in DOK te gast zijn voor de lancering van een nieuw tijdschrift over Bibliotheken en digitale dingen. Want wat zouden bibliotheken moeten doen om ook in de toekomst relevant te blijven en wat is de rol van digitaliteit daarin? Kunnen bibliotheken bijvoorbeeld de rol afleggen van betrouwbaar instituut. Kunnen en durven bibliothecarissen voortaan met smoel, naam en toenaam hun eigen kennis te delen met klanten? Durven bibliotheken het aan om van hun klanten vrienden te maken in een bestaand sociaal netwerk? Kunnen bibliotheken de attenderingsfunctie van sociale netwerken nog sterker maken door er de kennis van bibliothecarissen aan toe te voegen? Gaan bibliotheken er in slagen om hun content en hun diensten hoog in de resultatenlijst van Google te laten scoren? Om dat te kunnen doen zullen er slimme allianties moeten worden afgesloten met bedrijven die meer innovatiekracht en slagkracht hebben dan bibliotheken. Aansluiten dus is het devies! Verder is het wat mij betreft heel belangrijk dat bibliotheekmedewerkers zélf gaan participeren in ontwikkelingen. Meedoen dus, en niet langs de zijlijn staan toekijken.

Tot slot is het belangrijk dat we problemen niet alleen in eigen kring gaan oplossen maar dat we dat veel breder gaan benaderen en het liefst ook in een internationaal perspectief.

En nog mooier, laat onze gebruikers meedenken en meeontwikkelen.

Een nieuw tijdschrift

Eerlijk gezegd sta ik hier met een beetje vreemd gevoel. Vandaag wordt een nieuw tijdschrift gelanceerd. Een tijdschrift in dead tree format om het maar eens oneerbiedig te zeggen. Een heus tijdschrift dat je echt vast kunt houden en op de koffietafel kunt leggen. Een papieren tijdschrift over Digitale Bibliotheken met wel zeker 5 webloggers in de redactie.

Een tijdschrift dat gezien de financiële crisis niet op een moeilijker moment uit had kunnen komen. Want het is toch zo dat van alle printmedia kranten en vaktijdschriften op dit moment het meeste te lijden hebben van alle verschuivingen in het medialandschap? Toch heb ik veel vertrouwen in de toekomst van dit tijdschrift en dat komt omdat het een tijdschrift van Karolien Selhorst is. Karolien heeft in korte tijd een enorm internationaal netwerk opgebouwd. Karolien is niet alleen heel charmant en bescheiden maar heeft meer dan gemiddeld lef. Verder is Digitale Bibliotheek het eerste bibliotheekmagazine dat een internationaal perspectief kiest en waarom ik dat zo belangrijk vind had ik het net al over.

Kortom Karolien, van harte gefeliciteerd met dit prachtige tijdschrift. Ik hoop dat het heel snel veel lezers en rijke adverteerders gaat trekken.

O ja! Heeft er iemand een Poken bij zich?

Foto's zijn te zien bij Gerard en Rita. Een filmverslag van DOK volgt nog.

Tags: dib, Digitale Bibliotheek, essentials, Karolien Selhorst, DOK