Artikel 4: Openheid en privacy in Bibliotheek 2.0
Eerder gepubliceerd in Bibliotheekblad 22/23 2008
Artikel 4: Openheid en Privacy in Bibliotheek 2.0
Wat is 'open'en wat is 'transparant' als we het hebbben over open source, open content, open access, open communicatie, of transparant leiderschap? Dat is lastig omdat de betekenis ervan ook 'open' is en iedereen een eigen percenptie daarvan heeft. In dit artikel een verkenning van diverse kanten van de aan Web2.0 gkoppelde openheid, om aan te geven dat de realisatie van de open en transparante bibliotheek 2.0 nog niet zo eenvoudig is.
In het artikel Bibliothecaris 2.0: nieuwe rol en competenties (Bibliotheekblad 19, 2008) schreef ik al over de ingrijpende implicaties van de openheid die van de moderne professional in bibliotheken wordt verwacht. De moderne bibliothecaris zou namelijk een voor klanten herkenbaar gezicht moeten zijn die gewoon onder zijn of haar eigen naam aanspreekbaar is. Niet alleen als expert maar ook als herkenbaar persoon digitaal én in real life. Cursisten van de leergang 23 Dingen hebben dit al aan den lijve mogen ondervinden. Van iedere cursist wordt namelijk verwacht dat hij over ieder geleerd 'ding' actief op een weblog reflecteert: dus opschrijven wat je denkt, voelt, weet en geleerd hebt. Docent en medecursisten kunnen dit ook lezen. Dat is voor veel cursisten een spannende aangelegenheid omdat het raakt aan fundamenteel menselijke gevoelens als kwetsbaarheid, onzekerheid en onveiligheid. De meeste cursisten publiceren dan ook onder een pseudoniem. Het geeft voor mij aan dat we nog maar aan het zeer prille begin staan van de vereiste omslag naar transparantie die bibliotheken en bibliothecarissen moeten gaan maken. Maar die in publicaties over Web2.0 en Bibliotheek2.0 zeer vaak voorkomende woorden open en transparantie zijn complexe begrippen.
Sociale controle in sociale netwerken
Uit het helaas nog niet in het Nederlands vertaalde boekje Social Software in Libaries van Meredith Farkas komt het volgende citaat:
"The wisdom of crowds produces transparency. If the quality of a product is poor, a company does something controversial, or a congressman breaks the law, you can be certain that people will find out about it. The reputation of any organization can be ruined by a string of bad reviews online or by a group of bloggers posting negative comments".
Wisdom of crowds moet hier gelezen worden als de collectieve kennis die ontstaat in een sociaal netwerk. Dankzij die collectieve kennis van webloggers, microbloggers en het aan bloggers gekoppelde sociale netwerk kunnen door publieke figuren of publieke organisaties begane foutjes genadeloos aan het daglicht worden gebracht. Clay Shirky beschrijft in zijn boek Iedereen een casus in de VS waar verontwaardiging over de diefstal van een mobieltje zich als een olievlek razendsnel via de sociale netwerken verspreidde en uiteindelijk de politie dwong om aandacht te schenken aan het probleem en de inmiddels voor iedereen met naam en adres bekende boef op te pakken.
In Nederland is het nog lang niet zo ver en moet de echte impact van sociale netwerken nog beginnen. Dat heeft vooral te maken met de webscale die ik in het eerste artikel uit deze reeks al noemde. Amerika is gewoon veel groter waardoor ook de kracht van sociale netwerken veel groter is. Hyves kent in Nederland inmiddels ruim 7 miljoen leden maar de Amerikaanse evenknie Facebook heeft ruim 140 miljoen leden die mede dankzij de enorme hoeveelheid op Facebook draaiende en heel toegankelijke applicaties enorm actief zijn.
Hyves is op dit moment vanwege de vrij beperkte mogelijkheden vooral een vriendenboek op internet maar ook Hyves zal als gevolg van het groeiend aantal op Hyves draaiende toepassingen steeds meer impact krijgen.
Dat Hyves nu ook al een krachtig medium is kun je zien aan de commotie die ontstond toen Paul de Leeuw op zijn Hyve naaktfoto's van presentatrice Manon Thomas publiceerde. Paul de Leeuw heeft ruim 100.000 'vrienden' op internet. Web2.0 nieuwssites als Fok, NuJij, Ekudos en Geen Stijl zorgden voor de verdere verspreiding van de foto's én het daaraan gekoppelde commentaar uit het sociale netwerk. Maar ook in een beweging als Bibliotheek 2.0 is nu al te zien dat dit sociale bibliotheeknetwerk zich niet tot Nederland beperkt. Veel Belgen praten mee en de connectie via Facebook met de Library 2.0 beweging in de VS wordt mede dankzij de inspanningen van DOK Delft ook steeds sterker en naarmate de schaal van Bibliotheek 2.0 groter wordt vergroot daarmee impliciet ook de impact.
Nieuwe eerlijkheid
Tijdens de multimediaconferentie PICNIC 2008 in Amsterdam legde etnografe Genevieve Bell uit hoe leugens en geheimen nieuwe dimensies aannemen binnen sociale netwerken, omdat enerzijds de mogelijkheden om je identiteit te manipuleren steeds groter worden terwijl anderzijds ook de sociale controle op manipulatie vanuit het sociale netwerk steeds sterker wordt. Hier is dus sprake van een sterk spanningsveld tussen openheid en pseudo-openheid en de vraag is waar dat toe zal leiden. Dit is heel goed te zien in de netwerken waarin jongeren zich begeven. Jongeren laten zich weliswaar graag van hun meest positieve kant zien op het internet, maar leugens in een Hyvesprofiel of onzinnige uitspraken worden direct door de peergroup in het sociale netwerk onderuit gehaald.
Maar waar de controle minder is wordt het percentage leugens groter. Bell stelde bijvoorbeeld dat de profielen op datingsites vrijwel altijd voor 100% uit leugens bestaan. De sociale controle in sociale netwerken vind ik in ieder geval persoonlijk een enorme vooruitgang vergeleken met de ouderwetse chatrooms waarin chatters zich eindeloos en ongecontroleerd als een ander kunnen voordoen, met soms akelige gevolgen. Je zou dus kunnen zeggen dat sociale netwerken ook tot nieuwe eerlijkheid kunnen leiden. Eerlijk 2.0 dus.
Total Openness en Ambient Awareness
Hoe ver je qua openheid kunt gaan laat Hasan Elahi zien, de kunstenaar die z'n hele hebben en houden bloot geeft op het internet. Elahi wordt sinds 9/11 door de FBI vanwege z'n 'Arabische' uiterlijk voortdurend in de gaten gehouden. Als persoonlijk statement en als kritiek op de moderne surveillancetechnieken van de FBI, heeft Elahi de website Tracking Transience opgericht waarop dankzij een self-tracking system permanent te zien is waar de kunstenaar zich op dit moment bevindt, wat hij aan het doen is en verder vind je daar al zijn persoonlijke data zoals wat hij dagelijks eet etc. Tracking Transcience verschaft Elahi een permanent alibi in het geval van toekomstige beschuldigingen.
Wat Elahi in 1994 is begonnen, wordt door de huidige lifestream-beweging verder uitgebouwd en verspreid. Lifestreamers aggregeren (=samenbrengen) al hun persoonlijke data (foto's, filmpjes, muziekvoorkeuren, tweets, social bookmarks, blogposts in real time op één digitale plek. Mensen die actief zijn in sociale netwerken op internet ontwikkelen dankzij de continue stroom van al deze persoonlijke data een gevoel dat ook wel ambient awareness wordt genoemd, een verhoogd bewustzijn van het persoonlijk leven van je virtuele vrienden in het sociale netwerk. Het mooie hiervan is dat deze ambient awareness de kwaliteit van het contact vergroot en tot meer ontmoetingen in real life leidt. Nog mooier is dat dit door recent onderzoek wordt onderbouwd.
Lenen en jatten
Tijdens de afgelopen Online Conferentie presenteerden Marina Noordegraaf en Liesbeth Mantel (aka Moqub) hun visie op openheid en transparantie in Delen 2.0. Deze presentatie is een creatieve uitwerking van het recent gepubliceerde boek De Wet op Internet van Arnoud Engelfried. In de presentatie staat het grensvlak tussen lenen en jatten centraal dat ontstaat wanneer je kennis en informatie van anderen gaat delen met anderen of in hergebruikte vorm gaat delen. Het is namelijk zo gemakkelijk om op internet gepubliceerde artikelen, foto's, filmpjes of geluidsbestanden klakkeloos over te nemen of citaten zonder bronvermelding in je eigen blogposts te verwerken met alle risico's voor juridische claims van dien. In de presentatie wordt een veelzeggende uitspraak van lifehackster Sanne Roemen geciteerd: "het internet maakt in principe van iedereen een boef".
Het grensvlak tussen lenen en jatten werkt naar twee kanten: je kunt jatten van anderen maar anderen kunnen ook jatten van jou. Het is dus van het grootste belang dat auteursrecht ook op internet goed geregeld is. Auteursrecht kun je natuurlijk totaal dichttimmeren met als gevolg dat iedere citatie verboden wordt, maar gelukkig bestaan er tegenwoordig Creative Commons Licensies die het mogelijk maken om publicaties geheel legaal te delen en te citeren. Met een CCL geef je anderen de mogelijkheid om jouw foto's of publicaties te citeren of te gebruiken, zolang ze daar maar toestemming voor vragen.
De transparante bibliotheek
Kortom hoe zit het nu met die open bibliothecaris en transparante bibliotheek? Dat gaat naar mijn mening over een transparant management dat in staat is om inzicht te verschaffen in het hoe en waarom van genomen beslissingen. Dat gaat over de manager die in staat is om op een authentieke en menselijke manier vanuit zelfvertrouwen en met vertrouwen in de medewerkers leiding te geven, zonder zich al te nadrukkelijk als leider op de voorgrond te plaatsen. Dat gaat over bibliothecarissen 2.0 die in de geest van Michael Stephens' Librarian 2.0 kennis durven en kunnen delen met professionals én het publiek. Dat gaat over bibliotheken die onderling verbanden aangaan om samen met het publiek nieuwe diensten te ontwikkelen. Dat gaat over bibliotheken waar medewerkers en management elkaar serieus nemen en waar de bibliotheek haar publiek serieus laat participeren in de verdere ontwikkelingen. Dat gaat over bibliotheken die zich slim en met vertrouwen in de sociale netwerken profileren met relevante diensten. Dat gaat ook over bibliothecarissen die hun klanten leren hoe ze verantwoord en legaal content kunnen creëren en delen met anderen.
Kortom we staan nog aan het prille begin. Maar dankzij de Bibliotheek 2.0-beweging in het algemeen en de spin-off Bibliotheek 2.0 is HappeNING in het bijzonder is de toon gezet en verspreidt Bibliotheek 2.0 zich als een virus. Bottom up, zoals het hoort.
19/2 Tags aangepast
Berichten
