Stoppen of doorgaan

Afgelopen woensdagmiddag stond het voortbestaan van de afdeling Openbare Bibliotheken van de NVB ter discussie tijdens een ledenraadpleging in de Witte Vos te Utrecht. De bijeenkomst was redelijk exemplarisch voor de stelling die ik onlangs in het kader van de 2e Nederlandse Bibliobloggerskermis de wereld in slingerde.

De NVB-ob heeft zich altijd sterk gemaakt voor kennisdeling op het gebied van professionaliteit en vakontwikkeling van professionals in openbare bibliotheken. Dat sterk maken gebeurde o.a. door het tweemaal per jaar organiseren van landelijke studiedagen en de publicatie (1993) en herziening (2007) van het Professioneel Statuut. Verder was er achter de schermen regelmatig overleg met het NVB-hoofdbestuur en de directie van de VOB.

Het bestuur van de NVB-ob is altijd samengesteld geweest uit bovengemiddeld ambitieuze professionals uit openbare bibliotheken met een meer dan gemiddelde visie op het vak. Zitting nemen in dat bestuur was een kans om je visie op het vak weer eens via een ander platform te ventileren maar het was daarnaast ook goed voor je netwerk, het bezorgde je een zekere status en het was daarmee een eer om daar aan mee te doen en zo ben ik zelf ook het bestuur in gerold.

De studiedagen waren ooit goed voor 100 tot 150 deelnemers die kennis konden nemen van de laatste ontwikkelingen in het vak op het gebied van bouw&inrichting, dienstverleningsconcepten of HRM. De NVB-ob richtte zich daarbij niet zozeer op de directeuren en managers maar meer op de professionals van de werkvloer.

De laatste paar jaren is er de klad gekomen in de belangstelling voor de studiedagen. Dat was voor het bestuur een reden om er een schepje bovenop te doen. Zo werden alle bibliotheekdirecteuren aangeschreven met een aanbieding om alle medewerkers op een bijzonder voordelige manier lid te maken via een collectief abonnement. Verder werd er geprobeerd om de bijeenkomsten wat interactiever te maken.

Zo stond de bijeenkomst in 2007 in Hengelo in het teken van Beeld&Geluid en kregen 'gewone' bibliothecarissen de kans om onder deskundige leiding van DOK een filmimpressie van de bijeenkomst te maken. Dit voorjaar was er een combinatie van Web2.0 en de Nederlandse filmpremiere van "The Hollywood Librarian" en afgelopen ledenraadpleging was er naast de discussieronde ook de premiére van het boek n.a.v. de wereldwijd spraakmakende Shanachie Tour die DOK door de VS maakte.

In Hengelo viel het al op dat de opkomst niet verder kwam dan 70 mensen, dit voorjaar in Rotterdam haalden we de 50 al niet meer en de laatste bijeenkomst in Utrecht was ondanks alle publiciteit en ondanks de aanwezigheid van rockstars Jaap en Erik goed voor slechts 30 mensen waaronder alle bestuursleden. Dat is niet goed dus en des te meer reden om het voortbestaan ter discussie te stellen.

De discussie tijdens de Utrechtse bijeenkomst was levendig maar de reacties uit de zaal stemden niet vrolijk. Het komt bijvoorbeeld voor dat gewone medewerkers door hun leidinggevenden wordt verboden om de bijeenkomsten bij te wonen simpelweg omdat er al zoveel andere bijeenkomsten zijn of het mag alleen onder de voorwaarde dat het bijwonen van studiebijeenkomsten in de eigen tijd gebeurt. Er waren ook een aantal schriftelijke reacties binnengekomen waaruit bleek dat men het weliswaar jammer vond dat het bestuur het voorbestaan ter discussie stelde maar ook wel begrijpelijk. Verder gaven mensen aan dat iedereen redelijk murw is van alle aan het proces bibliotheekvernieuwing gepaarde hectiek in de eigen organisaties. Niemand maakte zich eigenlijk werkelijk druk over een evt. opheffing.

Voorzitter Erna Winters had het er duidelijk moeilijk mee. Alle bestuursleden hebben een propvolle agenda, het wordt steeds ingewikkelder om bestuursvergaderingen te organiseren waar voldoende opkomst is en als er dan vanuit de leden weinig respons komt werkt dat niet zo motiverend. Je wordt een beetje moe van voortdurend trekken. En zo zit je met z'n allen in een vicieuze cirkel, een neerwaardse spiraal zelfs.

Er zijn natuurlijk best oorzaken aan te wijzen en de wat mij betreft belangrijkste oorzaak heeft te maken met de inzakkende motivatie bij professionals die zich bevinden in de neutral zone tussen traditie en vernieuwing (zie m'n ook hierboven eerder genoemde post). Vernieuwing valt niet altijd mee als je gewend was al je activiteiten binnen een min of meer stabiele werkstroom te verrichten. Vervolgens word je geconfronteerd met een toekomst waarin alles ter discussie staat en waar voortdurend wordt geroepen dat je moet veranderen zonder dat je het waarom en het hoe snapt.

De presentatie van het Shanachieboek door Jaap en Erik gaf me ook een andere clou. De Amerikaanse collega's die in de getoonde videofragmenten aan het woord kwamen lieten een buitengewone gedrevenheid en passie zien die te maken hebben met een sterk bewustzijn van belangrijke aan democratie verbonden moral values zoals freedom of speech, free flow of information, freedom of choice en empowerment van burgers. Iets wat je ook in de film "The Hollywood Librarian" heel sterk naar voren ziet komen. De vernieuwing in Amerikaanse bibliotheken is altijd op deze hogere doelen gestoeld. Docenten aan de Amerikaanse bibliotheekopleiding zoals Michael Stephens stralen zoals in onderstaande video te zien is een passie voor het vak uit die in Nederland zeldzaam is:

De passie en geëngageerdheid die DOK uitstraalt wordt in de VS wel herkend, maar in Nederland zijn deze waarden op de bibliotheekschool vooral behandeld als droge stof. Jje ziet in beleidsnota's altijd wel wat citaten uit het Unesco Manifest terugkomen maar de alledaagse werkelijkheid in Nederlandse bibliotheken is toch veel meer op Hollandse koopmansgeest gestoeld. In onze bibliotheken is het de afgelopen decennia steeds meer om uitleencijfers en bezoekersaantallen gaan draaien. Ook belangrijk natuurlijk maar zonder doorvoelde morele onderbouwing is het allemaal wat leeg en dan weet je op een gegeven moment niet meer waarvoor je het allemaal doet en waarvoor je moet vernieuwen.

Verder is het grootste deel van de huidige populatie bibliotheekmedewerkers ingestroomd en geconditioneerd in de jaren 70 en 80, de jaren van onze 'verzorgings- of welzijnsstaat'.

Jaren waarin alles werd voorgekauwd en waar je alle problemen bij de leidinggevende kon neerleggen. Waar je als medewerker zelden zelf problemen hoefde op te lossen en waar medewerkers ook zelden de verantwoordelijkheid voor de eigen ontwikkeling namen, zoals Erna Winters in de discussie treffend verwoordde.

Wat mij betreft is een nieuwe koers vanuit de Bibliotheek 2.0 gedachte niet zo ingewikkeld. Er zijn tegenwoordig minstens 23 Dingen beschikbaar die je kunt inzetten om slim, snel, efficiënt en interactief kennis te delen zonder dat je daarvoor verre reizen hoeft af te leggen.

Geheel in de geest van de trendverschuiving 'van voorschrijven naar toerusten' zou de NVB zich in plaats van het aanbieden van studiemiddagen kunnen gaan richten op de empowerment van professionals. Een stevige kluif in ieder geval voor de komende bestuursvergadering waarin op basis van de discussies knopen moeten worden doorgehakt.

Maar hoe moet het dan verder met dat gebrek aan motivatie en het doorbreken van de neerwaardse spiraal? In het filmpje "Gen-We" kun je zien dat er een nieuwe beeld-, geluid- en game-georiënteerde generatie gemotiveerde jonge mensen aankomt die korte metten wil maken met de puinhoop die Generatie Babyboom heeft achtergelaten, de generatie die schriftcultuur en authoriteit zo hoog in het vaandel had staan. Ook deze "GenWe"-beweging komt trouwens weer voort uit de VS.

Wat mij betreft ligt de toekomst in het verbinden van die nieuwe op maatschappelijk engagement georiënteerde jonge energie aan het bibliotheekvak. Ik ben ervan overtuigd dat ook oudere bibliotheekmedewerkers besmet kunnen raken met deze nieuwe energie en ik kan me voorstellen dat een NVB-ob onder een nieuwe naam en veel meer als een community of practice en wellicht zelfs in een "Alice- rol" zou kunnen functioneren. Als die 'besmetting' niet gaat lukken dan rest nog slechts het 'Jurassic Parc'-scenario vrees ik: "The question is who will survive?".

Foto

Tags: crisis, blogkermis, NVB-ob, NVB, voortbestaan, door de hoeven zakken