We gaan naar de gebruiker toe. Maar waar zit de gebruiker? deel 1

Bestemming bibliotheek
Bibliotheken zijn vooral lokale organisaties die zich sterk richten op het publiek in eigen dorp of stad. Dat geldt zowel voor hun vestigingen als voor hun website: ik zie bijvoorbeeld als Haarlemmer niet zo heel veel nut in het bezoeken van de website van bibliotheek Haarlemmermeer, ik neem aan dat dat voor de meeste Haarlemmers zal gelden en het geldt natuurlijk ook andersom. Het maximaal haalbare aantal bezoekers voor je website wordt dus sterk bepaald door het aantal inwoners in je gemeente. Bibliotheekwebsites zijn verder net als de fysieke bibliotheek vooral 'pull', het is de bedoeling dat de bezoeker naar de website toekomt: bibliotheken en hun websites zijn lokale bestemmingen.

De éénprocentsregel
Het is inmiddels ouderwets om van de gebruiker te verwachten dat hij altijd naar je toe komt. We willen voortaan graag naar de gebruiker toe en de meest voor de hand liggende manier is klanten op te zoeken in de sociale netwerken. Daarbij kan het geen kwaad om je als bibliotheek eerst eens af te vragen wat je nou eigenlijk verwacht van deelname aan een sociaal netwerk. Wil je meer leden en uitleningen bereiken of extra andacht voor je activiteiten genereren. Of wil je feedback vragen op je functioneren? Het is ook buitengewoon interessant om je af te vragen hoeveel mensen bijvoorbeeld potentieel bereid zijn om jouw bibliotheekpagina op Hyves of Facebook te volgen of je berichtgeving via Twitter. Stel bijvoorbeeld dat alle Haarlemmers lid zouden zijn van Hyves en ik laat daar vervolgens de 'éénprocentsregel' op los dan zouden theoretisch van de 150 duizend Haarlemmers er 1500 bereid zijn om iets bij te dragen, 13500 Haarlemmers zouden bereid zijn om te reageren op geposte berichten en de overige Haarlemmers zouden slechts nu en dan berichten lezen.

Een massa niches
Maar zo werkt het in de praktijk natuurlijk niet. Ten eerste zijn sociale netwerken als Facebook en Hyves niet één grote community maar bestaan uit talloze minicommunities, in de woorden van Jarvis, een massa niches. Ten tweede houden al die minicommunities zich niet aan de gemeentegrenzen. Iedere minicommunity kan bestaan uit deelnemers die overal en nergens vandaan komen. Sociale netwerken zijn succesvol dankij deze 'webscale'. In het meest gunstige geval hebben we te maken met tribes, groepen van echte mensen met een gemeenschappelijk idee of politiek standpunt die samenwerken of zelfs doen aan collectieve actie.  Maar meestal draait het bij de sociale netwerken om conversatie tussen min of meer vriendschappelijk verbonden individuen. Verder wemelt het op Hyves ook van de groepjes mensen die zich vrijblijvend aansluiten bij een groepshyve zonder verder doel dan een merk of een gevoel  te delen. En wie trekken de meeste vrienden?: de bekende Nederlanders natuurlijk waarvan sommigen het kwa aantal vrienden wel heel bont maken.

Nieuwe media gebruiken als alternatief zendkanaal
Edwin constateerde in een berichtje over bibliotheken op Twitter terecht het overwegende éénrichtingsverkeer daar. Veel bibliotheken gebruiken Twitter als alternatief zendkanaal voor traditionele berichtgeving maar vergeten vervolgens te converseren met hun volgers. Daar zijn bibliotheken trouwens niet uniek in. Ook kranten gebruiken Twitter als alternatief kanaal voor hun dagelijkse berichtgeving zonder verder aan conversatie te doen. Maar niet alle instituten doen aan eenrichtingsverkeer. Zie bijvoorbeeld deze museumtweep. Aan de andere kant zie je dat ook illustere internationale voorbeelden van bibliotheekvernieuwing zoals de Darien Library en de Topeka Library nog nauwelijks aan tweerichtingsverkeer doen op Twitter. De Vlaamse bibliotheek van Maaseik heeft een leuke weblog en is dankzij de onvermoeibare Karla de Greeve ook behoorlijk actief op Twitter en Facebook. Ik vind het lastig te beoordelen of Maaseik daarbij succesvol is of niet. Maaseik telt in ieder geval 24000 inwoners en heeft 142 leden op de facebookpagina en 118 op Twitter waaronder zich een flink aantal Vlaamse bibliotheekcollega's bevinden.

De oplossing: profileer je zelf als deskundig individu
Ik vind het prima en heel positief dat bibliotheken Twitteraccounts aanmaken en daar berichten over activiteiten plaatsen, het heeft alleen weinig met naar de klant toe gaan te maken. Ik krijg uit de genoemde voorbeelden ook de indruk dat mensen op sociale netwerken niet echt behoefte hebben aan berichtgeving van een lokale bibliotheek. Het spanningsveld tussen de voornamelijk lokale impact van de fysieke bibliotheek en de zich niet aan geografische grenzen houdende 'webscale' van een sociaal netwerk is eenvoudigweg te groot. Ik vind het persoonlijk veel waardevoller als bibliotheekmedewerkers zich als deskundig individu profileren op de sociale netwerken en de conversatie onder collega's en 'gewone' mensen aangaan in plaats van zich te verstoppen achter corporate Twitteraccounts. Als je met al die honderden bibliothecarissen die de cursus 23Dingen hebben gevolgd actief zou worden op Twitter bereik je namelijk wel een soort van webscale. Daarover meer in de volgende aflevering.

Illustratie: Forrester

Franchiseorganisatie 'De Bibliotheek Nederland'

Afgelopen vrijdag vond de startmeeting plaats van het project dat uiteindelijk moet leiden tot een franchiseorganisatie voor openbare bibliotheken. Tien bibliotheekorganisaties (Eindhoven, Groningen, Kennemerwaard, Utrecht, Delft, Oosterschelde, Heerlen, Overijssel, Breda en Haarlem) namen het voortouw. Na een verstuurde aanmeldingsbrief naar alle openbare bibliotheken staan inmiddels nog 45 bibliotheken in de rij om mee te doen. Voorzitter van de stuurgroep 'De Bibliotheek Nederland' Thijs Torremans leidde in en sprak over de noodzaak om een andere en vooral sterkere positie in de samenleving in te nemen die alleen kan worden bereikt door vooruit te kijken en door hechter en vooral slimmer samen te werken. Torremans sprak van een historisch moment voor de bibiotheekwereld. Het project formuleorganisatie 'De Bibliotheek Nederland' is één van de door OC&W gehonoreerde projecten.

Waarom Franchise: Klantgericht assortimenteren
Marketingprofessor Will Reijnders, tevens directeur van het bureau (van Spaendonck) dat de deelnemende bibliotheken begeleidt in het project, verzorgde de 'keynote' met een inleiding over retailmarketing. Reijnders stelt vast dat het uitwerken van een franchise geen sinecure is, immers 'Markets always change faster than organisations' (Quote Nirmalya Kumar) en dat het, met Peter Drucker, belangrijk is dat je de toekomst zelf vormgeeft (Drucker verdient z'n geld met quotes zo te zien in Google:) ). Reijnders schetst vervolgens een aantal generieke marktontwikkelingen waar een overaanbod van producten bij een moordende prijsconcurrentie heeft geleid tot marktverzadiging en de klant nauwelijks nog in staat is om onderscheid tussen producten te maken. Daarbij is de klant vanwege de crisis kritischer dan ooit. Deze situatie van elkaar bestrijdende marktpartijden noemt Reijnders een 'Red Ocean'. Volgens Reijnders is een 'Blue Ocean'-strategie, waar innovaties gericht zijn op de klant, veel kansrijker. Voorbeelden van ondernemingen die zo'n Blue Ocean strategie hanteren zijn Apple, Zara, H&M, Ikea, Albert Heijn, Bol en Google). Reijnders formuleert bij de transformatie van een 'verkopersmarkt' naar een 'kopersmarkt' de volgende verschuivingen:

• van aanbodssturing naar vraagsturing
• van productgedreven naar klantgedreven
• van klantvriendelijk naar klantgericht naar klantsturing
• van 'supply-chain management' naar 'demand-chain management'
• van productaanbod naar oplossingen vanuit klantperspectief
• het moet steeds goedkoper

Reijnders schetst aan de hand van een aantal voorbeelden dat het ook voor bibliotheken belangrijk is om de omslag te maken van productaanbod naar klantoplossingen waarbij de organisaties de kanteling moet maken van productsturing naar vraagsturing. Kort gezegd leren te redeneren vanuit de beleving van de klant en daar je organisatie naar in te richten. Een franchise organisatie kan volgens Reijnders daarbij helpen. Binnen een franchise organisatie is het mogelijk om aan de frontofficekant de marktbewerking, marktpositionering, assortimentsopbouw, marktcommunicatie en het servicepakket beter te regelen en te organiseren en een betere focus op de dienstverlening aan te brengen. Aan de backofficekant kan management, inkoop, kennisdeling, assortimentsmanagement, bedrijfsvoering, kostendeling, marktonderzoek en innovatiemanagement professioneler worden uitgevoerd.

Mission statement
Na dit inzichtelijke college retailmarketing presenteert Thijs Torremans de 'mission statement' waarin o.a. wordt geformuleerd dat iedereen zich direct thuis dient te voelen in iedere Nederlandse bibliotheek, dat iedereen blindelings 24/7 virtueel en fysiek de weg moet kunnen vinden naar de Bibliotheek Nederland, dat iedereen in iedere Nederlandse bibliotheek overal met dezelfde pas kan lenen en terugbrengen en dat iedereen graag lid wil zijn van deze 'club' 'Bibliotheek Nederland'.

Strak georganiseerde dienstverleningsconcepten
Programmamanager Hanneke Kunst beschrijft hierna de onderdelen van de formule aanpak die bestaat uit een aantal deelprojecten op het gebied van formuleontwikkeling, collectie, inkoop, adviesdiensten en toekomstvisie. Een formule moet je zien als een 'strak georganiseerd dienstverleningsconcept'. Iedere formule wordt uitgewerkt in een pilot die in een tijdsbestek van 6 weken neergezet moet worden. Na de pauze wordt in een aantal deelsessies gebrainstormd over de verschillende deelprojecten, de resultaten worden vervolgens plenair gepresenteerd.

Franchise onvermijdelijk
Ik vond het persoonlijk een leerzame dag hoewel mijn hart niet automatisch sneller gaat kloppen van retailprincipes. Verder ben ik het met Joep van Dijk eens dat bibliotheken geen subsidie krijgen voor het louter uitlenen van media en dat je de maatschappelijke waarde van bibliotheken goed in het oog moet houden. Maar bij al het huidige streven naar meer bereik en gebruik, is het beslist noodzakelijk dat bibliotheken de boel gezamelijk beter organiseren en strakker samenwerken. Noodzakelijk ook dat bibliotheken de aandacht verleggen van selectie naar 'verkoop'. Oprichting van een franchise organisatie is dan logisch en onvermijdelijk. De in het verleden gehanteerde manieren van samenwerken waren immers veel te vrijblijvend, uiteindelijk stond het belang van de eigen toko altijd voorop. Deelnemers binnen een franchiseorganisatie worden gedwongen zich aan de samen afgesproken regels te houden. De deelnemende bibliotheken krijgen volgens de subsidievoorwaarden van het Ministerie precies één jaar om de formuleorganisatie neer te zetten. Dat is voor bibliotheken een enorm tempo en het zal een prestatie van formaat zijn als de gestelde doelen uiteindelijk worden gehaald. Op basis van het enthousiasme van de deelnemers gisteren denk ik dat dat zeker gaat lukken.

foto: Photo Monkey

Symposium Gemeenschappelijke Informatie Infrastructuur #GII

Onder de titel " Van vergezichten tot verwezenlijking: een gemeenschappelijke informatie-infrastructuur voor Nederlandse bibliotheken" vond gisteren (14 januari) een symposium plaats georganiseerd door de Stuurgroep van het Consortium GII. Locatie was het pittoreske museum en historische sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht. Mooie locatie kwa beleving maar niet handig voor grote groepen en bij gebrek aan draadloos internet ook niet handig voor een blogger. Op de deelnemerslijst veel directeuren en beleidsmensen uit de Nederlandse academische en openbare bibliotheekwereld en één Vlaamse deelnemer. Onderweg naar het symposium had ik de volgende vragen gesteld (via Twitter) die ik graag aan het einde van de dag beantwoord wilde zien: Krijgen we 1 gezamenlijke (inter)nationale bibliotheekcatalogus voor alle bibliotheken? Met bibliotheektitels bovenaan in de zoekresultaten van de grote zoekmachines? 1-kliks reserveersysteem, betalen via Paypal,iDeal, thuis afgeleverd? Binnen 2 jaar gerealiseerd?

De opening kwam van KB-directeur en dagvoorzitter Bas Savenije . Hij sprak over het 'juiste momentum' voor samenwerking die mede noodzakelijk was vanwege de 'hijgende adem van de aangekondigde bezuinigingen'. Voor de pauze vertelde Wilfried Hoffman over de ontwikkelingen bij Bibliotheek.nl en mocht hij het in de symposiumtitel beloofde vergezicht van één bibliotheek voor alle Nederlanders schetsen. Gerard Kuys vulde Hoffman aan met informatie over de onderliggende informatiearchitectuur van Bibliotheek.nl.

Marc van den Berg van de Universiteit van Amsterdam vertelde over de overeenkomsten en verschillen tussen de 13 UKB bibliotheken en de huidige stand van samenwerking in de academische bibliotheken. Verder zoomde hij nog in op de trend wat betreft de verschuiving van federated search naar integrated search (zie voor een uitleg deze slides van Lukas Koster). En integrated search kennen we in de openbare bibliotheken ook dankzij Aquabrowser. Van den Berg repte overigens met geen woord over openbare bibliotheken.

De presentatie van Brandon Badger, productmanager bij Google Books, was wat mij betreft het hoogtepunt van de dag. Een prima verhaal over Google Books en het digitaliseringsproject van Google met een aantal interessante kijkjes in de keuken. Ik wist bijvoorbeeld niet dat er ook handmatig werd gescand.  Google hanteert een eenvoudig principe richting deelnemende bibliotheken: Google scant alle bibliotheekboeken gratis en geeft bibliotheken voor ieder gescand boek een gratis electronisch exemplaar voor eigen gebruik retour.

Gezien de uitnodiging aan Badger voor deze bijeenkomst en het door Savenije aangekondigde digitaliseringsproject van de KB vroeg ik me zomaar even af of Google toch een partij wordt in dit megaproject.  Bij alle kennis, daadkracht en beschikbaarheid van state-of-the-art scanapparatuur waarover Google kan beschikken zou ik het vreemd vinden als Google's aanbod in Nederland wordt afgewezen. Of zo'n afwijzing dan wijsheid is of arrogantie en pure verspilling van 20 miljoen overheidsgelden laat ik maar aan de lezer over.

Google's visie op ebooks is heel interessant. In de woorden van Badger ziet Google tekst als een 'grid' waar van alles aan toegevoegd kan worden. Badger schetste de introductie van lezen 'in the cloud'. De boeken die je via het Google Books platform koopt (binnenkort) of leest, staan binnenkort niet langer op je leesapparaat maar die ontleen je eenvoudig aan de cloud. Dat maakt het mogelijk om 'anytime, anywhere' op ieder 'device' (laptop, ereader, tablet, mobiel) je boek door te lezen. Google houdt bij waar je gebleven bent en onthoudt ook je annotaties bij de boeken. Met ook mooie functionaliteit voor blinden trouwens. Je leesgedrag en annotaties zal Google ongetwijfeld gebruiken om met nog beter gepersonaliseerde zoekresultaten te komen.

Google komt natuurlijk met z'n eigen tablets die op de eigen open Android- of Chromeplatforms draaien en die functioneel ver voorbij de huidige generatie ereaders gaan. En waar de GII bij stroperig overleg de horizon ergens in 2014 legt, introduceert Google deze services gewoon dit voorjaar. Laten we ons in vredesnaam bij deze jongens aansluiten en alle bibliotheekplannen op het gebied van readers en ebooks via het Googleplatform realiseren. Aansluitend was er nog een wat abstract verhaal van OCLC's Eric van Lubeek dat ik vooral interessant vond vanwege de link met Google waarbij ik me met Mark Deckers afvraag inhoeverre het daar over een echte koppeling gaat. En waarbij ik me ook afvraag in hoeverre de huidige omslachtige route van Google Books, via Worldcat naar de locale bibliotheek kunstmatig in stand gehouden wordt. Wil OCLC de gebruiker hier soms liever direct naar het eigen Wordcat platform leiden?

Na de pauze waren er drie 'tracks' waar aan de hand van stellingen werd gediscussieerd. Daaruit bleek in ieder geval dat de 'sense of urgency' die de Stuurgroep GII verwoordt, lang niet door alle directeuren van wetenschappelijke instituten wordt gedeeld. Gelukkig heeft de KB hier de 'lead' maar of die ook het mandaat heeft om de overige wetenschappelijk bibliotheken door de bocht te wringen weet ik niet.
En werden de door mij vooraf gesteld vragen tijdens deze bijeenkomst beantwoord? Die 'bibliotheek Nederland' voor alle Nederlanders bestaat nog slechts in de ambitieuze plannen. Eén 'openbare bibliotheek Nederland' met o.a. thuisbezorgservice gaat er in ieder geval wel komen. Maar zeker niet dit voorjaar..
Voor een uitgebreid verslag van de GII meeting verwijs ik naar Digitale Bibliotheek nr. 3 (eind februari). En zie ook Mark Deckers voor meer rapportage over de GII bijeenkomst.

Foto Brandon Badger: Johan Stapel

About the failed 'Taste Tagging'-project in Haarlem Oost and 'lazybrarians'

Via the LIS Newslist I stumbled upon a rather critical story about our Haarlem City Library in the Netherlands. A story which generates lots of acclaim in the reactions. Sadly the story is only partly true. We did realise a new branche library back in 2006 for the focusgroups kids & 'less mobile' people in the district Haarlem Oost. The library is set-up in a large multifuntional 'old folks home' which also functions as a district centre. The library is situated together with a small supermarket, hairdresser, drugstore, general practice and physiotherapy practice around a large atrium in the building. The district Haarlem Oost consists of large percentages immigrants and people with low incomes.

We planned several innovations in the new library such as RFID bookdrops, a semi permanent opened 'staffless' section, a 'livingroom-like' atmosphere, an integrated social counter, much frontally presented media etc. The bookdrop is a piece of furniture with 'intelligent' shelves. Patrons just have to put their books on the shelves to bring them back.

Interior architect Jan David Hanrath suggested in his plan a taste tagging system in the furniture. Shelves were tagged 'bold', 'boring', 'funny' etc. etc. It was intended that placing a returned book on the interactive shelve would generate a tag in the librarysystem. Sadly our librarysystem (Infor's Vubis Smart System) couldn't provide the tagging funcionality at that moment. So the tagging labels on the shelves actually didn't add much value. Furthermore adults ignored the labels and placed all the books on the nearest shelves using the other shelves only when the nearest were full. A technical solution (linking the furniture with the system) couldn't be forseen in the nearby future and there were also some difficult to solve logistical problems so the project was eventually abandoned.  Nothing to do with lazy librarians actually. The Haarlem Oost staff are a bunch of hard working nice people.

More blogging also here

Photo: Jan David Hanrath

The greatest technology humans ever invented is humanity itself

Dit is een filmpje dat je gezien moet hebben. Dat je eigenlijk meerdere keren moet zien. In 3 minuut 30 wordt Kevin Kelly's 'Technium' besproken.

Image via Wikipedia

Over o.a. menselijkheid als meest opzienbarende menselijke uitvinding, over technologie als verlengstuk van zelforganiserende kosmische krachten etc. De techniek achter het filmpje komt van ons eigen Nederlandse Freedom Labs, een club die zich bezighoudt met onderzoek naar verandering.
Meer info over futuroloog Kelly, onlangs nog één van de grote sterren bij TEDxAmsterdam, vind je hier. Via.

Terugblikken en vooruitkijken

2009 is bijna voorbij, een jaar dat ik 89 berichten op dit blog postte. Als ik kijk naar de jaren daarvoor (het waren er 103 in 2008 en 128 in 2007) hebben we het hier dus over een substantiële achteruitgang. Aan de andere kant heb ik 8 artikelen geschreven voor 'Digitale Bibliotheek', 5 voor '//Collectie' en nog eens 5 voor 'Bibliotheekblad'. Dat is weer substantieel meer dan het jaar daarvoor. Een verschuiving van digitaal naar papier dus:)

Ik vind het moeilijk om een eenduidig beeld te maken over afgelopen jaar. Ten eerste ben ik nadrukkelijk de draad kwijtgeraakt in 2009. Zoveel ontwikkelingen (ook op m'n eigen vakgebied), nieuwe applicaties etc. het was duizelingwekkend en ik heb m'n informatiefilters daar nog steeds niet goed op aangepast.  Dit is een bijzonder onvolledig overzicht dus! Aan de zwarte kant was het natuurlijk met nadruk het jaar van de economische crisis waarvan de werkelijke gevolgen eigenlijk nog moeten komen. Bij veel bibliotheken is financieel onheil aangekondigd. Mijn eigen bibliotheek bijvoorbeeld staat voor een half miljoen aan bezuinigingen genoteerd vanaf 2012/13 en het is zeer de vraag of het daarbij zal blijven gezien de structurele financiële problemen in Haarlem de komende jaren. Hoe het met de belangstelling voor de openbare bibliotheek staat vind ik ook lastig te beoordelen. De bibliotheek wordt onverminderd geassocieerd met het lezen van boeken en dat is eigenlijk ook logisch gezien de nadruk die bibliotheken ook zelf leggen op boeken. Hopelijk kan Eppo ons hier redden van het immer stoffiger imago.

Bibliotheken lijken daarbij steeds meer de nadruk te leggen op verlenging van de beperkte houdbaarheidsdatum in plaats van werkelijke innovatie. Er wordt vooral heil gezocht in retailconcepten die het traditionele aanbod op nieuwe manieren onder de aandacht brengen. Daar zijn ze goed in in het verre Oosten. Maar levert dat de 'ideale bibliotheek' op en willen we daarbij een Aldi-uitstraling hebben is de vraag? De retailgedachte in bibliotheken haakt in op technieken die bijvoorbeeld in de franchise boekwinkels en multimediastores worden gehanteerd. Daar word je als klant geconfronteerd met grote stapels van een beperkt aantal actuele titels die op een strakke eenduidige manier worden aangeboden. Meer van minder dus en het is een garantie voor succes er van uitgaande dat alle klanten hetzelfde willen: veel actueel spul. Maar goed, ik heb het al eens eerder gemeld, de legitimatie van openbare bibliotheken zit niet in het in het gratis in grote getale uitlenen van Dan Brown. Ook de discussies over 'boetevrij lenen' en 'onbeperkt en leengeldvrij lenen' moet je in dit licht zien en die moeten gevoerd worden. Boetevrij en gratis lenen zo snel mogelijk doorvoeren dus maar ze horen wat mij betreft net zo goed bij het verlengen van die beperkte houdbaarheidsdatum van de openbare bibliotheken (zoals we die nu kennen dan).

Die legitimatie schijnt wel te zitten in het creëren van de 'Long Tail van bibliotheekmaterialen', de 'Collectie Nederland'. Er werd in 2009 en wordt in de komende jaren met grote voortvarendheid gewerkt aan het bouwen van de 'Digitale openbare bibliotheek'. Het grootste deel van het beschikbare vernieuwingsgeld voor openbare bibliotheken wordt nu ingezet voor dit proces. Ook de technische infrastructuur wordt gelijktijdig op de grootst mogelijke schaal en in gezamelijkheid aangepakt. Bij alle vanuit centraal gefinancierde bibliotheekinnovatie staat de 'Connectie met de Collectie' voorop. Leuk dat je bijvoorbeeld al die oude titels die in ons Haarlemse souterrain staan straks op een gemakkelijke manier 's nachts dankzij een 'iPhone-bibliotheekapp' kunt reserveren. Ik maak me daar persoonlijk wat zorgen over. Als we alle energie gaan steken in het op innovatieve manieren vermarkten van onze oude meuk kunnen we wel stoppen. 80% van die oude collecties kunnen binnenkort op de schroothoop watikjebrom en dan heb je al je innovatiegeld gestoken in iets waar over een paar jaar geen behoefte meer aan is. De toekomst is aan het beeld en dan vooral aan het beeld via internet en games natuurlijk.

Als je kijkt naar ontwikkelingen in het tijdsbestedingspatroon van consumenten in Nederland ziet het er niet goed uit voor bibliotheken. In het laatste grote SCP tijdsbestedingsonderzoek uit 2006 kwam al naar voren dat Nederlanders het steeds drukker krijgen en dat de portie besteedbare vrije tijd minder wordt. Binnen die vrije tijd verschuift het mediagebruik meer van papier naar digitaal dan dat digitaal ten koste gaat van televisiekijken. Televisie blijft populair, ook onder jongeren. En de televisie rukt op in de slaapkamers, voorheen het exclusieve domein van het boek. En wat uit het laatste SPOT onderzoek (2008) blijkt: het zijn vooral de volwassenen die op hun kont achter beeldbuis en computer zitten en een bijzonder slecht voorbeeld geven aan de jongere generaties. Die jongere generaties verwachten overigens zelf dat internet in de komende jaren hun primaire nieuwsbron gaat worden en dat je achtelijk bent als je betaalt voor nieuws. Digitaal wordt immers onvermijdelijk gratis omdat digitaal gratis wíl zijn (dat schreef Chris Anderson al het afgelopen jaar).
Toch is er nog steeds belangstelling voor boeken onder jongeren laat het lopende VOB onderzoek zien.

Tijd is wat mij betreft de allerbelangrijkste kritische succesfactor voor openbare bibliotheken. Tijd heb je namelijk niet, die moet je maken en die maak je alleen voor dingen die voor jou werkelijk toegevoegde waarde hebben. Helaas moeten we nog tot 2011 wachten voor de volgende grote SCP-tijdsbestedingsrapportage.

2009 was het jaar waarin er (vooral dankzij Amazon, Barnes&Nobles en Bol.com) heel veel aandacht was voor ebooks en ereaders. Velen troffen een ereader aan in hun schoen. Of er werkelijk sprake is van een doorbraak vraag ik me (met Edwin) af. De huidige generatie ereaders met zwartwit e-inkt schermpjes hebben veel nadelen en het wachten is daarom op de ereaders in kleur en readers die vooral ook interactief zijn. Verder gaan  ook ereaders over lezen, dat spreekt voor zich en ook daar speelt de tijd een grote rol. Lezen kost namelijk tijd. En als je eerst eindeloos moet pielen om een bestand op je reader te zetten haak je natuurlijk direct af.

Zoals techsavyyuppenblad Bright terecht constateerde was 2009 vooral het jaar van de 'Apps'. Vrijwel iedere modern mobieltje biedt de mogelijkheid om Apps te scoren via een gemakkelijk toegankelijke 'Appstore'. Apps combineren gemak, snelheid en grote toegevoegde waarde met 'altijd-tot-je-beschikking-hebben'. Je mobieltje wordt daarmee jouw eigen platform dat dankzij duizenden gratis én betaalde verkrijgbare webapplicaties perfect en razendsnel aangepast kan worden aan jouw persoonlijke behoeften. Ik ben zelf inmiddels ook al weer een half jaar de trotse en intensieve bezitter van een Google Phone en kan ik 24/7 al m'n persoonlijke behoeften bevredigen via een klein apparaatje. Dat is de toekomst. Kortom ook 2010 wordt vast en zeker het jaar van de Apps. Waar zit die persoonlijke behoefte vooral? Die zit vooral in het anytime en anywhere eindeloos communiceren. Op naar 2010 dus. Een jaar met onvermijdelijk nog veel meer ontwikkelingen, een jaar waarin ik nog meer ontwikkelingen zal missen. Het zij zo.
Ik wens al m'n lezers hier een voorspoedig en optimaal gefilterd nieuw jaar toe vol toegevoegde waarde.

Foto door Laurie Pink

Esther Westerveld over Aquabrowser #toecat09

Esther Westerveld met een uitleg over Aquabrowser. Over 'search, discover & refine'. Onder ons, als Aquabrowser fan vind ik het eigenlijk onvoorstelbaar dat we hier een uitleg van Aquabrowser zitten aan te horen. Heeft iedereen de afgelopen jaren zitten slapen of zo? Het verhaal gaat over het principe 'federated search',  hoe je eenvoudig kunt zoeken. Hoe er automatisch ook op meervoudsvormen gezocht wordt bij het gebruiken van enkelvoudige zoektermen, de sortering op relevantie en de verfijningsmogelijkheden. Over het verschil tussen landelijke, provinciale en lokale Aquabrowser en wat daar 'in ' zit. Aquabrowser is tevens een platform van ontwikkeling waar ook steeds beter rekening wordt gehouden met de behoeftes van klanten.
Tot slot nog iets over de kosten en een live demo werderom aan de hand van de zoekterm 'Haarlem'.
Gelukkig een hartelijk applaus voor Esther.
Tot slot laat Esther nog iets zien over toekomstige ontwikkelingen aan de hand van het Vlaamse voorbeeld Cabrio in Brugge. Ziet er fraai uit! Petje af voor onze Vlaamse collega's.
Na Esther nog een verhaal van Herman Klaassen van Probiblio over de 'Bicat cWise' catalogus.

Honger! Ik haak af. Op naar m'n volgende bijeenkomst over WMO 2.0 verderop in Haarlem.

Bram Rietveld over Worldcat en Anne Rube over ? #toecat09

Mijn collega Bram Rietveld uit Haarlem over Worldcat. Bram laat de cijfers zien van alle data en metadata die binnen Worldcat voorhanden zijn: duizelingwekkende cijfers! Worldcat is meertalig, 50% van de data is niet Engelstalig. In 2008 is het aantal records met 100% gestegen. Online leidt Bram ons door een aantal schermen. O.a. van de meest gezochte termen: 'Twilight' of course. De koppeling met Google Books komt aan de orde aan de hand van de zoekterm 'Haarlem'. Via 'Find in a Library' komen we in Worldcat en na het ingeven van de postcode ook uiteindelijk in Haarlem zelf. Heel pijnlijk natuurlijk, de link naar het gedoodvonniste Al@din.
Over 'Worldcat Local' (die je altijd in je eigen taal ziet) aan de hand van het voorbeeld 'Johan Huizinga' dat ook de data uit alle bij Worldcat aangesloten bibliotheken laat zien mét de beschikbaarheidsgegevens. Mooi ook de 'verwante titels'.

De presentatie hierna van Edward van Westerlaak gaat niet door. Anne Rube vervangt Edward door slechts de korte mededeling te doen dat Probiblio meedoet aan alle ontwikkelingen maar dan volgend en niet als initiatiefnemer. Beetje karig dus waar de zaal niet direct mee akkoord gaat. Vervolgens een zeer algemene uitleg over de rol van Problio in de provinciale bibliotheeknetwerken. De zaal wil dus actie. Anne Rube zegt nogmaals dat Probilio meedoet in alle ontwikkelingen die zich nu in een stroomversnelling bevinden en geeft snel het stokje door aan Johan Stapel voor de inhoudelijke beantwoording die het zoekt in een pleidooi voor integratie en afstemming op het hoogste niveau.

Een gemeenschappelijke infrastructuur voor Nederlandse bibliotheken (Johan Stapel) #toecat09

Johan Stapel is hoofd van de afdeling Catalogus en Metadata Management bij de KB en tevens actief als  Adviseur Infrastructuur bij de Projectgroep Bibliotheekinnovatie en ook nog lid van de advieswerkgroep van het Consortium Gemeenschappelijke Informatie Infrastructuur.
Over de pogingen van het Consortium GII om tot een Gemeenschappelijke Informatie Infrastructuur te komen. Verhaal over GGC, over NCC en IBL en over OCLC's Worldcat. Afgelopen 3 november is ook de VOB toegetreden tot dit consortium dat zich bezighoudt met de gemeenschappelijk infrastructuur. 
Schema betekenis voor de bedrijfsvoering:

Voor de klanten draait het om het proces 'discovery to delivery' (D2D, Dempsey) met ook een serie schema's. In principe draait het bij de GII om het bijeenbrengen van data en medadata in één National Catalogus. Op dit moment worden er 70 miljoen aan bibliotheek gegevens dagelijks via de verbindingslijnen verstuurd. Dankzij de koppeling tussen Worldcat (gevoed door de data en metadata van gekoppelde bibliotheken en aanvullende content) en Google moeten bibliotheektitels steeds gemakkelijker gevonden kunnen worden. 

Johan vertelt ook nog iets meer over het project van Bas Savenije 'Panorama' (nationale informatie infrastructuur) en slingert tot slot nog wat stellingen de zaal in:

• kwaliteit van metadata is bepalend voor kwaliteit van informatie infrastructuur
• kennis over titelbeschrijving en onderwerpsontsluiting neemt af. Nieuwe metadatastandaarden en protocollen dringen nauwelijks door.
• Om kwaliteit en expertise op gebied van ontsluiting van fysieke collecties én digitale content te verbeteren, moet een nationaal bibliografische bureau worden opgericht.

toegevoegde schema's dankzij Johan Stapel op 9/12/2009


Foto: Cobalt's Balls door Cobalt123

De Nationale Catalogus (Fons Bouthoorn NBD) #toecat09

Fons Bouthoorn vertelt over de Centrale Catalogus van NBD/Biblion die volgens Fons dus niet de Nationale Catalogus is. NBD is wel betrokken bij allerlei ontwikkelingen. Opvallend Fons gezien eerdere berichtgeving. NBD probeert de werkbelasting van bibliotheken te verminderen door integratie van logistieke en administratieve processen: Het plankklaar leveren van materialen. De zgn. 'Centrale Catalogus voor Openbare Bibliotheken'  is klaar maar is in de woorden van Fons 'slechts een bijproduct'. We krijgen 'm ook te zien!
Er zijn dynamische koppelingen met de Vubis en Bicat catalogi waardoor gegevens direct in de catalogi kunnen worden opgenomen. Voor 2010 staan vooral een aantal pilots op de rol (waaronder Haarlem).
Het is de bedoeling dat er verrijking plaatsvindt met attenderingsdiensten, mijn boekenplank, thuiscatalogi, klantencommentaar, tags, collectieprofielen, lokale titelbeschrijvingen etc.
Kosten voor de deelnemende bibliotheken zijn gratis.
De voordelen:

• altijd correcte en recente informatie
• boeken arriveren plankklaar
• financiën direct bijgewerkt
• geen meerkosten

Volgens Fons heeft de toekomst van catalogi met de volgende zaken te maken:

• MARC21
• FRBR en RDA
• Steeds meer aanbod centraal
• Web2.0
• Investeringen
• Nationale Catalogus
• Eén Collectie Nederland. 

De relatie van de CCOB met de Nationale Catalogus. NBD maakt geen bezwaren tegen het doorleveren van data aan GGC of Worldcat. De CCOP versimpelt het bouwen dan de National Catalogus. Volgens Fons moet het onderscheid tussen bibliotheektypen zichtbaar blijven omdat wetenschappelijke bibliotheekklanten heel anders zijn dan klanten van openbare bibliotheken. Openbare bibliotheken hebben andere en vooral meer metadata nodig.

Ronald Spanier wil graag de catalogus werkend zien en laat op verzoek uit de zaal op 'Rietveld' zoeken. We kijken in de gegevens van bibliotheek Helmond. De verschillende getoonde schermen zien er goed uit. Reserveren werkt pas na doorlinken naar de achterliggende lokale bibliotheekcatalogus. De CCOB is dus ook bedoeld voor eindgebruikers. Er is nog geen relatie met Zoek en Boek. Op een vraag over de relatie met CDR het antwoord dat er inmiddels gesprekken zijn met de CDR.

Foto: Catalogue Cards by Deborah Fitchett

Toekomst van de Catalogus in Haarlem #toekat09

Weer eens een bijeenkomst over de 'Toekomst van de Catalogus', ditmaal in eigen huis en live bloggend via onze hotspot. Ronald Spanier trapt af en Jolijn Faber van Probiblio vertelt een verhaal over de gebruikscijfers van de BICAT catalogus over vorig jaar. Per jaar zijn er in 35 bibliotheken 7,5 miljoen raadplegingen per jaar ong. 4000 raadplegingen gemiddeld per bibliotheek per week. De grootste groep zoekt op titel 49%, 28% op auteur en 10% op onderwerp. De meest gebruikte zoekterm in de catalogus is .......(het publiek mag meeraden)....'Carry Slee' dus met 'Hoe overleef ik.." als goede tweede en 'Francien Oomen' als nr.3.  Per jaar ruim 16.000 reserveringen per jaar voor alle bibliotheken. Het meest gereserveerde boek is 'Duizen schitterende Zonnen' van Khalled Hosseini.
Jolijn vertelt over een online onderzoek onder 2066 respondenten van meerendeels digitaal georienteerde mensen. 90% is bekend met de online catalogus, 75% heeft de catalogus wel eens bekend. Meer bekendheid onder jongeren dan ouderen. 80% van de bezoekers kijkt vooraf aan het bezoek wel eens in de online catalogus. 57% controleert de beschikbaarheid van materialen. 37% snuffelt wat rond.
De gebruikers zijn redelijk tevreden. 65% is positief, 21% neutraal en 14% negatief.
Interessante cijfers maar waarom geen historisch perspectief?

foto: Wooden Google by Spotrick

R.I.P. Firefox: Chrome extensions

Sinds eergisteren zijn er voor de Google internetbrowser Chrome extensions beschikbaar. Chrome is al een tijdje m'n favoriete browser simpelweg omdat het zo'n heerlijk snel programma is. Onvoorstelbaar snel eigenlijk. Het enige bezwaar vond ik het ontbreken van de extensions of add-ons die de concurrent Firefox zo handig maken. Extensions die zo handig zijn als je ff snel een artikel wilt delen of bewaren of bloggen etc. Extensions voor Chrome installeren gaat niet helemaal vanzelf nog. Kan alleen als je de laatste ontwikkelaarsversie van Chrome download. Die schijnt nog niet 100% stabiel te zijn maar daar merk je helemaal niets van in de praktijk.

Ik heb een hele verzameling extensions gedownload om te kijken of dat invloed heeft op de performance van Chrome. Niets daarvan dus! Extensions downloaden en installeren gaat net zo verbijsterend snel als de browser zelf is, schermpjes flitsen voorbij, extra buttons verschijnen direct op de chrome toolbar. Ik heb inmiddels extensies geinstalleerd van Zemanta, Shareaholic, Del.icio.us, Blogger, Google Calendar, Google Tasks, Send This etc. en het functioneert allemaal snel en foutloos.

Firefox zal ik nu nog zelden gebruiken. Het was een heel fijn programma dat ik jaren gebruikt heb maar zooo onvoorstelbaar traag vergeleken bij Chrome.